PREDGOVOR...ISTORIJA...SLIKE...BACKA...CRKVA...MAGLIC-KARTA...KNJIGA ZA GOSTE...AUTORI...AKTUELNOST
VORWORT Homepage Bulkes
PREFACE Homepage Bulkes

BACKA

KRATAK PREDGOVOR


Backa, koja se u hronikama pojavljuje i pod nazivom "Batschau", pripadala je do 1918. godine Austro-Ugarskoj i od tada pripada, sa manjim prekidom za vreme II svetskog rata od 1941. do 1945.godine, Autonomnoj pokrajini Vojvodini, koja je deo Republike Srbije.
U dole prikazanoj geografskoj karti je, pored vecih mesta i gradova, naznaceno sledecih 9 protestantskih mesta, koja su naseljena za vreme cara Franz Jozefa II (navodimo ih u alfabetskom nizu sa godinom naseljavanja):
Bulkes 1786, Jarek 1787, Kischker 1786,Neuwerbaß 1785, Schowe 1786, Sekitsch 1786, Siwatz 1786, Tscherwenka 1785. i Torschau 1784. godine.
Izvor: Georg Wild: "NEMACKA EVANGELISTICKA CRKVA U JUGOSLAVIJI 1918-1941".

Heinrich STEPHAN, Prevod: Božana Stanojevic, Novi Sad



ISTORIJAT



Backa (nemacki Batschka, madarski Bácska) se nalazi u Panonskoj niziji. Zapadnu i južnu granicu cini Dunav. Istocnu granicu cini Tisa. Severna granica, iz politickih razloga cesto pomerana, odgovarala je prvobitno liniji protezanja madarskih županija (srez/okrug/grofovija) Bacs - Bodrog, koje su od srednjeg veka bile pod madarskom upravom. Ova granica se proteže od Baje na Dunavu, severoistocno do Janoshalma i kod Martonoša doseže do Tise. Backa je svoje ime dobila po županiji Bacs i Bodrog. Nakon pada Austro-Ugarske monarhije u I svetskom ratu, Madarska je izgubila 2/3 svoje državne teritorije i Backa je bila podeljena. Veci deo od 8.776 km² pripao je novoosnovanoj Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca, koja je 1929. godine promenila naziv u Kraljevinu Jugoslaviju. Severozapadni deo od 685m² ostao je u Madarskoj. Osim krace okupacije Backe od strane Madarske, od 1941-1944. godine, ova granicna linija je ostala do danas.
Kada su 895. godine Madari prodrli preko Karpata u Panonsku niziju, pokorili su avarska i bugarsko-slovenska plemena, koja su živela u Backoj bez državne tvorevine. U srednjem veku, Backu je naselila mešavina naroda sastavljena od Kumana, Srba, Madara i drugih. Širenje madarskih vlastelina u kasnom srednjem veku ima velikog udela u poljoprivrednom opredeljenju zemlje. Brojka od 28 gradova i 529 sela ukazuje na, za ono vreme, prilicnu gustinu naseljenosti.

Seljacka buna protiv feudalnih gospodara 1524. godine se okoncala porazom seljaka. Od 200 sela u županiji Bodrog, koliko ih je bilo pre rata, njih 120 je razoreno. Rat je okoncan brutalnom svirepošcu, pošto su preživeli seljaci, ucesnici ustanka, pogubljeni zajedno sa svojim porodicama i to je dovelo do dalekosežnog smanjenja broja stanovništva.
Kada se krajem 15. veka povecala opasnost od Turaka, malobrojno madarsko plemstvo je zajedno sa madarskim seljacima napustilo Backu. U sada slabo naseljenim selima, ostali su samo Srbi. Zauzimanje Backe od strane Turaka pocelo je porazom madarske vojske 1526. godine na Mohacu. Dok su u pocetku Turci posedovali samo koridore za prolaz svoje vojske, vec 1542. godine je cela teritorija Backe bila osvojena od strane Turaka. Nakon smrti madarskog kralja, koji je preminuo u bekstvu posle poraza na Mohacu, njegov naslednik je dozvolio Srbima, vernim kralju, a bilo ih je oko 12.000, da nasele na severu Backe ranija vlastelinska imanja i da ih uzmu u posed.
Daljnja doseljavanja Srba, u mesta koja su Madari napustili, doprinela su da je oko 1540. godine Backa bila skoro u potpunosti nastanjena Srbima. Srbi pod jarmom Turaka, primoravani kao "nevernici" na kuluk i prisilne radove i optereceni visokim porezima, napustili su zemlju oko 1598. godine i pobegli u podrucja koja su bila slobodna od Turaka.
Oslobodilacki ratovi od Turaka, u trajanju od preko 15 godina, od bitke na Kahlenberg-u kod Beca 1683. godine do Karlovackog mira 1699. godine, kojim su Madarska i Backa potpale pod vlast Austrije, ostavili su opustošenu zemlju, bez stanovništva. Treba se potsetiti da se turska vojska hranila i snabdevala na seoskim imanjima. Pljacke, paljenja imanja i ubistva dogadali su se svakodnevno. Dolazak zime je uvek prekidao daljnje vodenje osvajackih pohoda, do proleca. Krajem 17. veka je, kao posledica uništavanja i proterivanja, seosko stanovništvo nestalo. Godine 1715. je ukupno stanovništvo Backe iznosilo oko 30.000 ljudi, naseljenih duž reka.
Nakon oslobodilackih ratova od Turaka, samo je mali broj madarskih vlastelina mogao da povrati svoja imanja. Veci deo je finansijski potpao pod Madarsku dvorsku kancelariju (zemlje u državnom posedu), koja je pripadala Beckoj dvorskoj kancelariji (danas Ministarstvo finansija u Preßburg-u).

Madarskoj dvorskoj kancelariji je 1697. godine, zahvaljujuci aspiracijama privatno-pravnih i državnih instanci, preneto ponovno naseljavanje Backe. Iz zapadne i severne Madarske doseljeni su madarski državljani u severnu Backu a Srbi u južnu Backu, oko Novog Sada. Stranci su naseljavani, u pocetku, samo ukoliko sopstveno stanovništvo nije odgovaralo zahtevima. Osnova za naseljavanje kolonista iz Nemacke, Francuske, Ceške, Italije i Španije, bio je zakonski cl. br. 103 koji je madarsko plemstvo izdejsvovalo u Pokrajinskom parlamentu Preßburg-a 1722. godine, a u svrhu naseljavanja slobodnih gradana u Backoj. Godine 1729. osnovano je prvo nemacko selo Csatalja. Madarski doseljenici su se, umesto poljoprivredom, uglavnom bavili ribolovom na Dunavu, tako da je željeni poljoprivredni prinos izostao. Nakon toga je i Marija Terezija dala nalog grofu Grassalkovic-u da dovede u zemlju nemacke seljake. Prvo novo naselje je bilo Bukin, 1749. godine. Godine 1750. je osnovan Apatin, važno uporište ovdašnjih doseljenika na obale Dunava. Od 1748-1762. godine bilo je doseljeno 5000 porodica, od kojih je 2500 bilo madarskih, 1430 srpskih i 1070 nemackih. Doseljenici iz nemackih krajeva morali su da poseduju najmanji kapital od 500,- Guldena, da budu vencani i da budu katolicke veroispovesti. Evangelisticki doseljenici su morali da odu do Siedenburg-a ili da predu u katolicku veroispovest. Za razliku od doseljenika naseljenih na vlastelinskim imanjima, a koji su bili u skoro ropskom položaju, u isto vreme su doseljenici naseljeni na opštinskoj zemlji bili kraljevsko-carski podanici. U vreme naseljavanja pod Marijom Terezijom, od 1763-1771. godine, doseljeno je u Backu 2500 nemackih porodica. Nakon smri carice Marije Terezije, njen sin i prestolonaslednik je 1784. godine ponovo zapoceo nemacku kolonizaciju, koja je bila prekinuta 1771. godine, dok je madarska i srpska kolonizacija i dalje trajala. Sada je kolonistima bilo dovoljno da dokažu da poseduju sumu od 200,- Guldena, da budu vencani i da su seljaci. Sa istovremenim izostankom veroispovednih uslova, naseljena su cisto protestanska sela u unutrašnjosti Backe. Sada su smele i evangelisticke javne službe da to prate. U mešanju stanovnika morali su sinovi da slede veru svojih otaca. Nakon obustave kolonizacije od strane države, 1787. godine, šarenoliko stanovništvo Backe iznosilo je ukupno 180.000 stanovnika.
Nemacki doseljenici su doneli u Backu gajenje krompira i pšenice i smenili kukuruz kao osnovnu prehrambenu namirnicu stanovništva. Posebno u srednjoj Backoj, dolazilo je u kišnim godinama do visokog vodostaja podzemnih voda. Naselja i poljoprivredna zemljišta su bila poplavljena, nezdrava, pijaca voda je dovodila do stomacnih oboljenja. Izbijale su zaraze. Smrt je medu naseljenicima uzimala svoj danak. Isušivanje mocvara, sadnja vocnjaka u svrhu dobijanja rakije, vino kao zamena za zagadenu pijacu vodu, ublažili su bic božji. Gradnjom 20 m dugog i 1 m širokog odvodnog kanala od mesta Sivac do mesta Werbass, (danas Vrbas, prim.prev.), 1786. godine, bilo je omoguceno snižavanje nivoa podzemnih voda i smanjenje ucestalosti poplava. Doseljenici iz Badena su 1756. godine doneli seme konoplje i doprineli novom zamahu gajenja te biljke, poznate još u tursko doba. Godine 1813. mesto Hodschag, (danas Odžaci, prim.prev.), kao centar gajenja konoplje, dobija pravo održavanja godišnjih sajmova/vašara konoplje u Backoj. Prva fabrika konoplje u Madarskoj bila je osnovana 1866. godine takode u Hodschag-u.
U odnosu na 0,5% obradivog zemljišta 1715. godine, pocetkom 19. veka obradivo zemljište je obuhvatalo 30% celokupne površine Backe.
Broj zanatlija u vreme doseljavanja je bio ogranicavan u korist seljaka. Zanatlije su za svoje potrebe dobijali male parcele. Pošto je u Madarskoj važio zakon nasledivanja, te je samo jedan clan porodice nasledivao posed, kucu i imanje, ostaloj deci je time ostavljana mogucnost izucavanja nekog zanata, ukoliko nisu želeli da budu sluge ili nadnicari kod brata. Apatin, sa svojim položajem na Dunavu, kao jedinim saobracajnim putem, postao je najvažnija pretovarna luka za zanatsku robu. Osnivanjem suknare, 1764. godine u Hodschag-u, bila je pokrivena velika potreba za suknom od konoplje, odevnim predmetima kolonista.
Od ostalih obradivanih sirovina, tu su još bile vuna, lan i prirodna svila.
Godine 1770. je suknara u Apatinu morala da bude zatvorena, delom zbog nedostatka mašina i sirovina a delom i zbog pritiska politicara iz Beca.
Godine 1792 i 1802. su dotadašnji odvodni jarkovi izgradeni u plovne kanale i time stvorena saobracajna veza izmedu Dunava i Tise. Drumski put je bio u to vreme ogranicen na neobezbeden i u kišno doba blatnjav Glavni put br. 5 od Ofen-a do Semlin-a (danas Budim - Zemun, prim.prev.) Jedini most preko Dunava je bio u Novom Sadu.
Godine 1820. Backa je imala 397.914 stanovnika. Od toga je 43% bilo Slovena (Srba, Slovaka, Rusina, Vlaha, Šokaca), 36,2% Madara, 22,9% Nemaca i 1,1% Jevreja. Prva polovina 19. veka bila je za Backu vreme nesmetanog razvoja. Car je nadgledao ostvarivanje prava i reda. Na osnovu vere koja je povezivala sve narode, hrišcanstva, u carstvu nije bilo manjina. Pocetkom 19. veka, sve više šireci madarski nacionalizam, podstaknut od strane madarskog plemstva, doveo je 1848. godine do madarske revolucije. Srbi koji su se u slamanju ustanka borili na strani Habzburgovaca, dobili su 1849. godine novoosnovanu kneževinu " Vojvodstvo Srba i Temišvarskog Banata" ( Woivodschaft Serbien und Temescher Banat") - ( "Srpska Vojvodina kao austrijska krunska zemlja") - kojoj je pripala i Backa. Godine 1861. ovo podrucje je ponovo potpalo pod madarsku upravu.
Nakon osnivanja austro-ugarske monarhije na bazi dualizma, godine 1867, tzv. Izjednacenja, (odnosno monarhija je podeljena na dve države: Austriju i Madarsku), Madarska je dobila više samostalnosti.
Nanovo su ojacale madarske nacionalisticke ideje. Više od polovine celokupnog stanovništva, deo naroda koji je govorio drugim jezikom, je trebalo da bude preobraceno u madarsku nacionalnost. Gradanski staleži drugih nacionalnosti kao i gradani u državnim službama osetili su se podjednako pogodeni militantnim merama asimilacije. Preobracanje u naciju je predvidalo da se uzme madarsko ime, odgovarajuci tradicionalni nacin života i maternji jezik zameni madarskim. U vreme pritiska na nacionalni identitet, javio se za manjine cas narodnog otrežnjenja. Uvodenje madarskog jezika u upravu i školstvo, izazvalo je otpor kod nacionalno orijentisanih Srba. Stvaraju se prve politicke grupacije. Sa rastom blagostanja uniformisane kuce kolonista dobijaju raznovrsnije oblike i izgled.
Promenjeni obicaji nakon madarske revolucije, kao i obiman proces arondacije u drugoj polovini 19. veka - umesto malih zemljišnih parcela stvaraju se velike skupine parcela - doveli su do promene dosadašnjeg izgleda poljoprivrednog zemljišta. U svrhu racionalnijeg ekonomisanja sa srednjim i vecim posedima, stvaraju se, van naseljenih mesta, pojedinacna imanja, nazvana salaši.
Salaš je bio imanje koje se sastojalo od privredne i stambene zgrade, sa štalama za držanje stoke. Na salašu je stalno boravio salaški kmet sa porodicom. Vlasnik salaša je samo povremeno dolazio, uglavnom leti, za vreme žetve. Upecatljiva karakteristika salaša bio je "cardak" - sušara za kukuruz - naziv preuzet od slovena. Godina 1864. znaci prekretnicu zbog pojave prve vršilice. Drveni plug sa gvozdenim raonikom je 1892. godine zamenjen gvozdenim plugom. Drljaca od drveta dobila je iste godine gvozdene zupce. Setva se vršila rucno, do 70-tih godina, do uvodenja sejacice. Glavni poljoprivredni proizvod je bila pšenica sa 45% i sledio je kukuruz sa 30%. Kudelja je, na povrpšinama gde se gajila, zauzimala 20-25% ukupne obradive površine. 1797. i 1801. godine veci deo državnog zemljišta je prodat privatnim zemljoposednicima. Zemljoposednici u Backoj, sa imanjima zvanim "pusta", bili su, izmedu ostalih, porodice Cotek, Falcione, Szemsö, Lelbach, Fernbach, Gerber.
Industrijski razvoj Backe, zemlje u kojoj se 2/3 stanovništva bavilo poljoprivredom, sporo je napredovao. Neusatz, (današnji Novi Sad, prim.prev), centar Backe, na levoj strani Dunava, imao je 1845. godine jednu fabriku duvana, jednu fabriku svile i jednu fabriku alkoholnih pica.

1892. godine u fabrici svile je radilo 500 radnica. U to vreme su u Neusatz-u postojala još cetiri pogona, svaki sa po 20-80 zaposlenih. U mestu Neuwerbaß (današnji Vrbas, prim.prev.) i u mestu Tscherwenka (danas Crvenka, prim.prev.) postojala je šecerana, u Hodschag-u (danas Odžaci, prim.prev.), jedna fabrika kudelje i jedna tekstilna fabrika i 26 ciglana. Bilo je i puno mlinova širom zemlje. Sa osnivanjem "Neusatzer Sparkasse" (Novosadska štedionica, prim.prev.), 1864. godine poceo je Neusatz da se razvija kao centar kreditnog poslovanja. 1910. godine postojale su u Neusatz-u dve banke, tri štedionice i osam kreditnih zadruga.
Zanatsvo je bilo orijentisano na potrebe poljoprivrede. Od svih madarskih županija (upravnih okruga) u Backoj je bio najveci broj samostalnih tkacnica i neobicno mnogo užarija. Veoma rasprostranjeni su u Backoj bili i parni mlinovi. Zanatstvo se pretežno razvijalo u gradovima. Izgradnja železnicke mreže, krajem 19. veka, dala je mnogim gradevinskim zanatlijama posao i hleb. Železnicke veze su omogucile gradevinskim radnicima da nadu posao na udaljenim gradilištima, u gradovima. Na selima je i dalje bio raširen obicaj da se sva kasnije rodena deca, osim sinova prvenaca, šalju na zanat, što je stvorilo vecu ponudu od tražnje, tako da su mnoge zanatlije bile prinudene da napuštaju poljoprivredu i potraže dodatni posao kao nadnicari.
Ekonomija okrenuta podmirivanju sopstvenih potreba i nedostatak saobracanica nisu doprineli brzom razvoju trgovine. Unutrašnja trgovina se oko 1850. godine uglavnom odvijala na godišnjim sajmovima/vašarima. Era železnice zapocela je u Backoj otvaranjem dela pruge Subotica - Sombor 1869. godine. Trgovina dobija nove impulse 1883 .godine, sa otvaranjem glavne pruge Budimpešta - Subotica - Novi Sad - Semlin (danas Zemun, prim.prev.). Specijalizirani trgovci su kupovali po selima poljoprivredne proizvode i zamenjivali ih preko centara Apatin i Torschau (danas Savino Selo, prim.prev.) za žito i u Hodschag-u i u Neusatz-u za konoplju, a što je bila jedna vrsta izvoza. Sredstvo placanja je na domacem tržištu, u medumesnoj trgovini, bila do Prvog svetskog rata, razmena dobara. Seljaci su placali kupljenu robu najcešce slaninom, mašcu, sapunom, jajima, brašnom, medom itd. Isplata nadnicara, kmetova i slugu bila je takode u naturi. Cak je i "Balweerer" (berber) koji je dva puta nedeljno, zbog brijanja , dolazio u kuce svojih mušterija, bio do skoro 1945. godine placan u naturi.
Sredinom 19. veka je polovina površine Backe bila obradivo zemljište. Pocetkom 20. veka to je iznosilo tri cetvrtine. Travnate površine, kojih je 1825. godine bilo još 30%, smanjile su se 1913. godineza za 7%. Preobražaj Backe od travnatih i stepskih predela u agrarno zemljište, postignut je krajem 19. veka.
U tom austro-ugarskom vremenskom periodu, Backa je poprimila svoje obeležje poljoprivredne oblasti, srednjoevropskog karaktera i postala žitnica Evrope.

"Iz pustinje posta' cvetni raj, iz mocvare se podiže novi svet".
(Adam Müller Guttenbrunn)


Godine 1910. Backa je imala površinu od 10.357 km² i 812.385 stanovnika. Etnicku raznolikost njenih stanovnika cinilo je 44,8% Madara, 23,1% Srba, 23,5% Nemaca i 8,8% ostalih.
U poljoprivredi je radilo 67,7%, u industriji i zanatstvu 15,6%, u trgovini i kreditnim poslovima 3,1%, u saobracaju 1,8%, u javnim službama i slobodnim zanimanjima 2,7% stanovništva, zatim 4,3% je bilo nadnicara, 1,7% penzionera, 1,3% kucnih dostavljaca i 1,7% u ostalim zanimanjima.

Atentat na austrijskog prestolonaslednika i njegovu suprugu, u Sarajevu 28.06.1914. godine, doveo je do proglašenja rata Srbiji od strane Austro-Ugarske 28.07.1914. godine i do pocetka Prvog svetskog rata. Backa nije bila direktno pogodena ratnim zbivanjima. Nakon vojnog sloma Dunavske monarhije, krajem 1918. godine, Backu je zauzela francuska balkanska armija. Pocetkom 1919. godine, Francuze su zamenile srpske trupe. Trijanonskim ugovorom o miru od 04.06.1920. godine, definitivno je odredena podela Austrije i Madarske. Pri podeli pobedene zemlje od strane sila pobednica, Backa je pripala, kao što je na pocetku receno, novoosnovanom Savezu država Srba, Hrvata i Slovenaca. U srpskoj Backoj je srpski jezik postao zvanicni državni jezik. Madarski nazivi mesta i gradova su posrbljeni, pa je tako npr. Ujvidek (Neusatz) dobio ime Novi Sad. Madarsku monetu Peng zamenio je Dinar. Poljoprivreda, koja je do tada proizvodila za austrijsko-madarsko tržište, sada je izgubila svoje glavno tržište. Agrarna reforma nove države, iz 1919. godine, dovela je, velikim delom, do otudivanja veleposeda. Sela osnovana od strane vlasnika imanja i koja su bila sasvim u njihovoj službi, nazvana "pusta", izgubila su svoju privrednu egzistenciju. 42.000 katastarskih jutara je izdeljeno na sitne parcele i podeljeno jugoslovenskim dobrovoljcima (po 5 ha) i srpskim kolonistima (po 3 ha).
U svetskoj ekonomskoj krizi 20-tih godina, da bi ostali konkurentni na svetskom tržištu, seljaci su se povezivali u privredne organizacije. Posebno uspešna je bila poljoprivredna centralna zadruga "Agraria", osnovana 1922. godine u Novom Sadu od strane grupe pripadnika nemacke nacionalnosti.
Za mesne zadruge, koje su joj se prikljucile, ona je preuzela centrali plasman poljoprivrednih proizvoda, nabavku robe - veštacka dubriva su pre Prvog svetskog rata u Backoj bila još nepoznata - kao i nabavku mašina. 1940. godine savezu Agraria pripadala je 141 mesna zadruga. Iste godine je Agraria prodala, za svoje seljake, pšenicu, kukuruz i konoplju u vrednosti od 48.000.000, - dinara.
1921. godine se stanovništvo u Backoj sastojalo od 35,5% Madara, 33,5% Srba/Hrvata, 23,6% Nemaca, 4,2% Slovaka, 1,5% Rusina, 0,2% Rumuna i 1,4% ostalih.
Godine 1938/39. je u Backoj od 80% celokupnog obradivog zemljišta za pšenicu korišceno 45%, za kukuruz 30% i za konoplju 5%. Glavni kupci pšenice su bili Engleska, Belgija, Holandija i Skandinavske zemlje. Kukuruz se izvozio za Austriju, Nemacku, Englesku, Dansku i u Cešku. Konoplja, sa samo 5% zasadne površine, je sredinom 30-godina i za vreme Drugog svetskog rata doživela svoju najvecu konjukturu. Zbog svog visokog prinosa, ista je nazvana "belo zlato Backe". Za izvoz kudelje u Nemacku, godine 1940. u visini od 120 do 130 miliona nemackih maraka, uvezli su seljaci Backe nemacku agrarnu tehniku. Koliko je to bio dug, mukotrpan put, u trajanju od 150 godina, od vremena doseljavanja pa do mašine kosacice sa samopovezivanjem, od firme "Fahr". Od jednostavnog drvenog pluga do gvozdenog pluga sa više raonika.
U Backoj, zemlji žitarica, najrasprostranjenija industrijska grana je bila mlinska industrija. Svako selo je imalo parni mlin za žito. Veliki mlinovi za prodajno tržište Bosne i Hercegovine, Dalmacije, Slovenije i Ceške, bili su elektrificirani. Šecerana u Crvenki (Tschervenka), osnovana 1912. godine i još jedna u Novom Vrbasu (Neu-Werbass), bile su nakon 1935. godine, sa proširenjem kapaciteta za 70%, najmodernije fabrike šecera u Evropi. Za vreme kampanje zapošljavao je Novi Vrbas 1000 radnika, a Crvenka 2000 radnika. Pored Novog Sada i Subotice, posle Prvog svetskog rata, i Apatin se ubrojio u industrijska mesta. Od 13.435 stanovnika Apatina, godine 1922. njih 560 se bavilo zanatstvom, 1200 su bili kalfe a 350 šegrti. U Apatinu je postojala predionica vune, fabrike nameštaja, kudelje i obuce. Pored brodogradilišta i 30 dunavskih mlinova, 30 ciglana je imalo godišnji kapacitet više od 60 miliona krovnih crepova i gradevinskih cigala. Kulska fabrika armatura je 1935. godine, svojom proizvodnjom prevazišla konkurenciju u Becu i Budimpešti.


Sredinom 30. godina pojacani nacionalizam u Nemackoj širio se kao zapaljena buktinja celom Evropom i uzdrmao dosadašnju harmoniju evropskog stanovništva. Ni Backa, sa svojim raznolikim nacionalnim sastavom stanovništa, nije bila izuzeta od toga. 01.septembra 1939. godine izbio je Drugi svetski rat. Nacionalno-socijalisticka ideologija nemacke države, kao i uspešno vodenje rata, povecalo je rastuci uticaj nemackog Rajha na nemacko stanovništvo, koje je živelo kao manjina u evropskim zemljama. Ova opšta pojava nije mimoišla ni Nemace u Backoj.
Jedan srpski pisac je 1989. godine napisao sledece o Dunavskim Švabama onog vremena: "Osim što govore drugim jezikom, oni se ne razlikuju od Srba: imaju ista lica, muškarci su vec od prve zime doseljavanja nosili iste krznene kape od jagnjeceg krzna, na nogama iste drvene nanule, leda povijenih od rada, kao i ostali. Backa treba poseban soj ljudi, sposoban za težak rad i koji se ropski predaje zemlji."
Ivan Ivanji, odrastao u višejezicnoj i multikulturalnoj sredini u Großbetschkerek-u, piše o prilikama u ovom multikultutalnom društvu pre 1941. godine: "Pre rata su Srbi, Jevreji, Nemci, Rumuni, Slovaci i Cigani živeli u miroljubivoj, skoro bezkonfliktnoj zajednici. Nije bilo razlika u nacinu života i pogledu na svet." Isti pisac piše o svojim nemackim susedima posle 1939/40. godine: "Sve dok su nemacke trupe u leto 1941. godine pobedonosno prodirale u Sovjetski Savez, vladalo je oduševljenje medu vecinom Dunavskih Švaba. Oni su ponosno nosili svoje uniforme, galamili u birtijama i svi ostali sugradani, Madari, Slovaci i Srbi, su im se sklanjali s puta. Iako vecina od njih za takvo ponašanje nije imala osnove, radila je to samo zbog toga, što se to "od gore" tražilo".
06. aprila 1941. godine je nemacki Vermaht, potpomognut svojim saveznicima Italijom, Madarskom, Rumunijom i Bugarskom, okupirao Jugoslaviju. Ratni pohod u trajanju od 6 dana, bez pruženog otpora, doveo je do podele zemlje izmedu sila saveznica i Backa je ponovo potpala pod madarsku upravu. Neusatz se ponovo zvao Ujvidek, valuta je ponovo bila Peng. U Backoj je pocelo krvavo obracunavanje sa Srbima od strane Madara. Vecina etnickih grupa se organizovala u skladu sa novim društvenim odnosima. Nemci su se još više priklonili narodu svog porekla. To je bio obrazac ponašanja nemackih manjina u skoro svim gradovima jugoistocne Evrope. Rat je stigao u Backu. Nemci u Backoj su, na osnovu Sporazuma izmedu nemacke i madarske vlade, mogli da služe obavezu ratne (vojne) službe u nemackim vojnim jedinicama. Pošto je taj Sporazum bio protivrecan medunarodnom pravu, regruti su bili zvanicno registrovani kao dobrovoljci. Obrt ishoda rata koji nije bio u korist nemacke armije i sa slomom južnoevropskog fronta, kao i napredovanjem Crvene armije, doprineo je da polovina nemackog stanovništva Backe izbegne u Austriju i Nemacku.
Nakon cetvoronedeljne sovjetske okupacije u oktobru 1944. godine, partizani u novembru preuzimaju vlast u oslobodenoj Jugoslaviji. Državne granice prema Madarskoj se ponovo vracaju na iste od Trijanonskog sporazuma iz 1920. godine. Backa je opet pripadala Jugoslaviji. Ujvidek se opet zvao Novi Sad i Dinar je opet zamenio Peng. Još za vreme rata, 21. novembra 1944. godine, komunisticki ratni parlament partizana AVNOJ (srpska skracenica za Antifašisticko vece narodnog oslobodenja Jugoslavije) donosi odluku da se svim protivnicima sovjetizacije Jugoslavije oduzimaju gradanska prava i da njihova imovina prelazi u državno vlasništvo. Nemacko stanovništvo Banata i Backe je kolektivno optuženo za saradnju sa nemackom okupacionom vlašcu i kao jedina etnicka grupa, na osnovu odluka AVNOJ-a, bilo je obespravljeno i proganjano. Pošto su zemlje istocne i srednje Evrope nastojale da smanje broj pripadnika manjina u svojim zemljama, posebno pripadnika nemacke manjine, sile pobednice su Potsdamskim sporazumom od 02.08.1945. godine odobrile proterivanje nemacke manjine iz Poljske, Madarske i Cehoslovacke i njeno vracanje u Nemacku.


Jugoslavija nije bila za to ovlašcena. Komunisticka Jugoslavija je rešila pitanje nemacke manjine sa interniranjem u prisilne radne logore i logore smrti u sopstevnoj zemlji. Ukupno njih 200.000 je bilo 1944/45. godine oterano u logore, cca. 25.000 ih je deportovano u radne logore u Sovjetski Savez.
1947. godine je boravak u logoru bio olakšan mogucnošcu bega preko madarske granice. Od 1948. godine se zbog medunarodnog pritiska logori ukidaju. Ukupno 55.000 ljudi nije preživelo ovu internaciju. Za nemacku manjinu, koja je imala odlucujuci udeo u kulturnom otvaranju nekadašnje stepske oblasti, Backe, posle 1945. godine tu više nije bilo mesta.
Madari, kao najveca manjina u Backoj, bili su u pocetku takode izloženi progonima od strane partizana. Smatra se da ih je oko 25.000 bilo žrtva logora i ubilackih akcija. Predvideno proterivanje Madara iz Backe, od strane komunisticke vlade Jugoslavije, izostalo je zbog ruskog protivljenja.
U toku 1945/46 godine doseljeno je u Backu i Banat ukupno 250.000 kolonista, pretežno iz Bosne, Krajine i Crne Gore. Srem, Backa i Banat su 1946. godine ujedinjeni u Autonomnu pokrajinu Vojvodina. Naziv Vojvodina je preuzet od srpske reci Vojvodstvo (Herzogtum).
Nakon popisa stanovništva iz 1948. godine, u Vojvodini je bilo 1.663.212 stanovnika, od toga je 50,6% bilo Srba, 25,8% Madara, 4,3% Slovaka, 3,6% Rumuna, 1,9% Nemaca, 1,8% Crnogoraca, 1,3% Rusina. Nakon preuzimanja vlasti od strane Titovih komunistickih partizana, Jugoslavija je 29.11.1945. godine promenila ime u Federativnu Narodnu Republiku Jugoslaviju, da bi 07.04.1963. godine postala Socijalisticka Federativna Republika Jugoslavija.
Društveno-ekonomski sistem je bio orijentisan na socijalisticki model Sovjetskog Saveza. Pocetak talasa nacionalizacije zasnivao se na odlukama AVNOJ-a u vezi prelaska imovine neprijatelja u vlasništvo države.
Kao prva, time je bila pogodena imovina nemackog stanovništva, pošto su bili kolektivno okrivljeni za saradnju sa okupatorom. Krajem rata bilo je 42,38% obradivog zemljišta Backe u nemackom vlasništvu. Konfiskacija imovine je pogodila sve koji su posedovali više od 45 ha zemljišta, bez obzira na nacionalnost. U cilju sprovodenja socijalizacije poljoprivrede, od eksproprisanog agrarnog fonda 50% je podeljeno individualnim selajcima, po 3 ha. Ostalih 50% ušlo je u sastav poljoprivrednih zadruga, slicnih kolhozima (Seljacka Radna Zadruga i Opšta Zemljoradnicka Zadruga). Novi kolonisti, nenavikli na nove radne metode i sa teškocama prilagodavanja, zatim nedostajuca sredstva za rad, kao i dve sušne godine, uzrokovali su 1952. godine pad prinosa žita za 37% u odnosu na predratnu proizvodnju. Neuspela prinudna nacionalizacija poljoprivrede je, nakon fatalnog razvoja 1953. godine, ukinuta. Zadruge su se reorganizovale. Privatni seljacki posedi su limitirani na 10 ha, poboljšala se saradnja privatnih i društenih gazdinstava. U sklopu privredne reforme 1965. godine, uveden je samoupravni princip i u sektor poljoprivrede, što je znacilo vecu nezavisnost za gazdinstva.
Nakon Titove smrti, 04.aprila 1980. godine, poceo je raspad Jugoslavije. Pracen gradanskim ratom, doveo je 1991/92. godine do odvajanja i osamostaljivanja pojedinih republika: Hrvatske, Slovenije i Bosne i Hercegovine. 2006. godine je i Crna Gora sledila taj primer. Vojvodina, a s njom i Backa su prebrodile raspad nekadašnje Jugoslavije neoštecene i sada cine severnu pokrajinu ostatka Jugoslavije, danas pod nazivom Srbija. Etnicka raznolikost je i pored velikih promena, ostala sacuvana. Po popisu stanovništva iz 2002. godine, Backa ima 974.587 stanovnika. Glavni grad pokrajine je Novi Sad sa ca. 300.000 stanovnika.


Zemlja sa raznolikom istorijom, punom promena. Istorijom, koja svojim miroljubivim i skladnim zajednickim životom svog multikulturalnog stanovništva pre II svetskog rata, može da služi za primer današnjoj Evropi. Zemlja, koju sam pre moje internacije, u oktobru 1944. godine smeo da nazovem mojom domovinom. U njoj sam, do internacije u oktobru 1944. godine, proveo 14 godina neopterecenog detinjstva.

Završio bih ovaj izveštaj o Backoj sa citatom nemackog istoricara Leopold von Ranke-a:

"Najsrecnija vremena covecanstva
su prazni listovi u knjizi istorije".


Za ovaj izveštaj sam koristio informacije iz mnogobrojnih izvora, tako da bi njihovo nabrajanje prevazišlo obim predvidenog prostora.

Autor ne polaže pravo na potpunost.
Heinrich HOFFMANN, Prevod: Božana Stanojevic, Novi Sad



JUGOSLAVIJA 1935


Na prostornoj karti su njemacka naselja crno obojena. Od 695 000 Nijemaca u Kraljevini Jugoslaviji bilo je 99 689 evangelista, a od 450 000 Nijemaca u Vojvodini je bilo 59 342 evangelista.
(Heinrich STEPHAN, Prevod: Mario Pivac) Source: s. Backa